Wat is mindfulness? Wat is mindfulness en hoe werkt mindfulness?

Wat is mindfulness nu eigenlijk?

De term mindfulness kom je overal tegen vandaag de dag, maar wat is mindfulness eigenlijk? Wat heb je er aan en hoe werkt het precies? En wanneer kun je het gebruiken?

 

Geen zin om te lezen wat mindfulness is en liever meteen oefenen, hier is de oefenpagina!

Met mindfulness ontdek je het hele spectrum van aandacht

Mindfulness is niets anders dan het leren controleren van aandacht. Je ontdekt met mindfulness dat er naast een gerichte, nauwe manier van focussen ook een andere manier bestaat. Een manier die ontspannend werkt, en die je kunt inzetten wanneer je wilt.

De eerste manier van aandacht geven, links van het spectrum, ken je al. Je gebruikt het elke dag. Als je werkt op een computer. Als je op je telefoon kijkt of moet opletten tijdens een presentatie. Als je tv kijkt. Het is de gerichte focus, de aandacht die je gebruikt als je inzoomt op iets specifieks.

Deze manier van aandacht geven gebruik je heel vaak, omdat deze ‘nauwe focus’ nodig is om iets te veranderen aan iets of iemand in je omgeving, of om specifieke informatie binnen te krijgen. Je gebruikt hierbij je hersenen op een hele actieve manier. Deze focus brengt je hersenen in een actieve toestand, en daarom kost het veel energie om je aandacht blijvend te concentreren.

In principe is dat niet problematisch: het is nuttig en zelfs fijn om je aandacht op een taak te concentreren. Soms kun je zonder afleiding, in een prettige ‘flow’, je taak volbrengen. Op een gegeven moment zal je echter merken dat je moe bent van het focussen.

Dit komt omdat je maar een beperkte hoeveelheid energie hebt. Na een periode van inspanning willen je hersenen iets anders. Ze willen ontspannen. Dit kun je doen door je aandacht te verruimen. Deze ‘ruime aandachtsmodus’ vind je aan de rechterkant van het spectrum. Dit is een vorm van aandacht die je misschien nog niet kent. Hieronder lees je wat deze vorm van aandacht inhoudt.

Mindfulness is zelf je aandacht kunnen sturen

Door mindfulness ontdek je dat aandacht een soort knop is met een grote veer er onder. Deze veer kent beide kanten van het aandacht-spectrum: gerichte aandacht en verruimde aandacht.

Als je de knop indrukt, ben je gericht met je aandacht bezig. Hoe dieper je de knop indrukt, hoe meer de aandacht inzoomt. Je ‘concentratiegebied’ vernauwt zich, en je hersenen zijn actief bezig. Ze verbruiken dus energie.

Als je knop los laat, verruim je de aandacht. Wanneer je dit doet, krijg je meer prikkels binnen: gedachten, geluiden, gevoelens, enzovoort. Hier hoef je helemaal niets voor te doen. Je hoeft alleen maar te stoppen met focussen, zodat je aandacht automatisch opener en ruimer wordt. Je laat alles naast elkaar bestaan, zonder dat je je ergens op richt. Gek genoeg is dit veel minder vermoeiend; de meest ruime manier van aandacht geven kost dus de minste energie.

Sinds de komst van de smart phone hebben we 30 procent meer mindfulness-cursisten gekregen. Omdat er nu ieder moment van de dag wel een prikkel is waar je de aandacht volledig op kan concentreren hebben mensen minder energie en meer stress. Dit komt omdat ons hersenen eigenlijk gewend zijn om naast de geconcentreerde focus ook de ruime, meer ontspannen aandacht te gebruiken. Veel mensen doen dat niet, omdat ze dat niet hebben geleerd. En dit is precies waar mindfulness over gaat.

Je hoeft er niet veel voor te doen om je aandacht te leren controleren. Je hoeft hiervoor alleen maar bewust te worden van je aandacht. Het bijzondere is dat deze bewustwording automatisch plaats vindt als je bewust wordt van de werking van aandacht. Als je de vraag ‘wat is mindfulness’ begrijpt, weet je hoe je mindful kunt zijn. Dit komt omdat de vraag ‘wat is mindfulness’ overeenkomt met de vraag ‘wat is aandacht’. En dat laatste heb je snel genoeg door, want die gebruik je altijd en overal.

Hoe kun jij je aandacht beter gebruiken?

Als je ziet dat je de aandacht concentreert in één prikkel, bijvoorbeeld een gedachte, is het verstandig om voor een moment de ruime, keuzeloze aandacht van mindfulness te gebruiken. Dit doe je door de aandacht niet meteen weer in één prikkel te concentreren.  Hierdoor ervaar je een moment meerdere prikkels tegelijkertijd, zoals we al zagen. Dat houdt je simpelweg zo. Je aandacht richt zich niet naar binnen of naar buiten, maar je laat alles zijn. Het concentreren laat je even achterwege.

Omdat je de aandacht op deze manier niet meteen automatisch concentreert in de eerstvolgende random prikkel, kun je nu zelf bepalen waar je de aandacht in wilt concentreren. Hiermee heb je je aandacht ontspannen, ben je bewust van het moment en maak je nu zélf een keuze: ga ik me weer concentreren of niet?

De fiets is vaak de eerste plek waar mensen voor het eerst ‘mindful’ zijn. Op de fiets komen er via alle zintuigen prikkels binnen, die je kunt gebruiken om je aandacht te verruimen. Het verkeer, de wind, je voeten op de trappers, de andere weggebruikers en je gedachten –ze zijn er allemaal tegelijkertijd, en jij bent je hier bewust van. Meer hoef je niet te doen. Zo stel je het actief denken, waarbij al je aandacht in een gedachte zit, even uit.

Mindfulness is  niets doen

Zoals we al zeiden hoef je niets te doen om ‘mindful’ te zijn. Door niets te doen met je aandacht wordt je aandacht automatisch ruimer. In de wetenschap wordt dit verdeelde aandacht genoemd, de tegenhanger van gerichte aandacht. Binnen de mindfulness wordt dit ook wel keuzeloze aandacht genoemd, omdat je er niet voor kiest de aandacht op één zintuig te richten, maar te verdelen over de verschillende zintuigen.

Deze aandachtsvorm kun je de hele dag gebruiken tijdens momenten waarop het niet nodig is om je aandacht op één ding te concentreren. In de supermarkt, in de trein, tijdens het wandelen, noem maar op.

Het is eigenlijk bijzonder dat wij het tegenwoordig zo moeilijk vinden om de aandacht niet te concentreren, omdat  deze vorm van aandacht tijdens de prehistorie ons meest gebruikte aandachtsvorm is geweest. In de steentijd liep je met ruime aandacht door het bos, omdat je nu eenmaal de aandacht niet op één boomstam concentreerde – dat is gevaarlijk, je wilde je omgeving zo veel mogelijk in de gaten houden. Pas als je een prooidier of iets anders eetbaars zag concentreerde je al je aandacht voor slechts een klein moment.

Deze manier van aandacht geven zit dus in onze natuur, alleen gebruiken we hem vandaag de dag te weinig. Toch hebben we alle reden om dat wel te doen: de wetenschap heeft laten zien dat deze manier van aandacht geven diepe ontspanning geeft. Hier vind je een leerzame, korte video van de neuropsycholoog Ian McGilchrist, die een boek schreef over de twee vormen van aandacht.

Mindfulness is de aandacht minder in de gedachten concentreren

Vaak beginnen mensen met mindfulness omdat ze teveel in hun hoofd zitten. Iedereen die goed naar zijn hersenspinsels kijkt, komt er achter dat de meeste gedachten na korte tijd een minder plezierige inhoud krijgen. Onze hersenen lopen vast als wij teveel in onszelf opgaan, omdat ze gemaakt zijn om interactie aan te gaan met de wereld om ons heen.

Geen wonder dus dat we na heel veel nadenken niet het gevoel hebben dat we ook maar iets zijn opgeschoten. Geen wonder ook dat de zwaarste straf eenzame opsluiting is: als je alleen nog met je eigen gedachten interactie kan hebben word je al vrij snel gek.

Je gedachten kennen het verschil niet tussen gedachten en de werkelijkheid. Het is dus niet verstandig om je aandacht in je gedachten te concentreren als je wilt ontspannen, slapen of een mindfulness oefening wilt doen. Je hersenen snappen niets van deze interactie en denken dat ze een onplezierige of zelfs angstige interactie met de echte omgeving hebben – je hersenen weten nou eenmaal niet beter. Ze maken daarom stress hormonen aan om je lichaam klaar te maken voor de confrontatie met de omgeving, ook als dat helemaal niet nodig is. Je denkt vaak alleen maar na, namelijk, maar dat kan wel erg ongezond zijn. De negatieve reacties die het oproept zijn altijd schadelijk, en ook nog eens nutteloos.

Mindfulness is zoveel mogelijk aandachtig zijn

Om aan mindfulness te doen hoef je niet op een kussen te zitten elke dag. Je kunt het juist doen tijdens de dagelijkse dingen. Het fijne van de ruime aandacht van mindfulness is dat je er geen extra tijd voor uit hoeft te trekken. Je kunt het de hele dag oefenen op momenten waarop er geen hoge concentratie is vereist.  Hierbij kun je denken aan vergaderingen, koffie met een vriendin, schoonmaken, enzovoort. Je sluit je bij deze aandachtsvorm niet af voor je omgeving, en daarom kun je hem verrassend vaak toepassen.

Geen paniek als je de vraag ‘wat is mindfulness’ nog niet helemaal helder kunt beantwoorden. Na een aantal lessen zul je de ruime aandacht steeds beter beheersen. Als je deze ruime aandacht beter onder de knie krijgt beheers je meteen het hele aandachtsspectrum van mindfulness. Vanaf dan komt het belangrijkste: de toepassing van mindfulness in het dagelijks leven. Dat is vaak lasting, in het begin – je hebt alleen maar geleerd om te focuses elke dag. Van jongs af aan doe je al niet anders dan goed opletten en je aandacht richten op datgene waar je mee bezig zou moeten zijn. Als je echter door hebt wat ruime aandacht is, kun je het langzamerhand steeks vaker toepassen en zul je zien hoeveel waarde het heeft. Het is niet alleen ontspannend, je krijg ook meer zelfinzicht.

Kortom,  als je rust in je hoofd zoekt en meer ontspannen wil leven is mindfulness een heilzame weg!